سهم عسلویه، کنگان و جم از عوارض آلایندگی کمتر خواهد شد؟

به گزارش جنوب استان، در روزهای اخیر اخبار و مطالبی در فضای مجازی و برخی رسانه‌ها درباره اضافه شدن نام شهرستان‌های جدید به فهرست مناطق مشمول دریافت عوارض آلایندگی منتشر شده است؛ موضوعی که بار دیگر ابهام درباره نحوه تقسیم عوارض آلایندگی صنایع پارس جنوبی را مطرح کرده است.

سؤالی که امروز ذهن مردم جنوب استان بوشهر را درگیر می‌کند این است که آیا این رابطه دوطرفه است؟ اگر اثر آلایندگی صنایع پارس جنوبی بر لامرد، مهر و پارسیان مبنای پرداخت بخشی از عوارض به استان‌های فارس و هرمزگان قرار گرفته، آیا اثر صنایع آلاینده و بزرگ این استان‌ها، از مجتمع آلومینیوم جنوب در لامرد گرفته تا صنایع پالایشی، فولادی، آلومینیومی و دیگر واحدهای صنعتی هرمزگان، بر عسلویه، کنگان، جم و دیر نیز بررسی شده است و آیا تاکنون ریالی از عوارض آلایندگی این صنایع به شهرستان‌های جنوب استان بوشهر پرداخت شده است؟

هنوز به صورت شفاف مشخص نشده است که سهم شهرستان‌های جدید از محل عوارض آلایندگی کدام صنایع تأمین خواهد شد و آیا این تغییر می‌تواند بر سهم شهرستان‌های عسلویه، کنگان و جم از عوارض آلایندگی پارس جنوبی تأثیر بگذارد یا خیر.

اما در کنار این ابهام، یک پرسش قدیمی همچنان بدون پاسخ مانده است؛ سهم شهرستان دیر از عوارض آلایندگی پارس جنوبی کجاست و بر چه مبنایی شهرستان‌هایی در استان‌های فارس و هرمزگان از این عوارض سهم دریافت می‌کنند، اما نام دیر در جدول سهم‌بندی دیده نمی‌شود؟

بر اساس سهم‌بندی مورد استناد سال‌های گذشته، عسلویه ۳۱.۳ درصد، کنگان ۲۱.۱ درصد و جم ۱۱.۹ درصد از عوارض آلایندگی مورد اشاره سهم داشته‌اند؛ در مقابل، لامرد و مهر در استان فارس هر کدام ۱۱.۹ درصد و پارسیان در استان هرمزگان نیز ۱۱.۹ درصد سهم داشته‌اند.

به این ترتیب مجموع سهم سه شهرستان عسلویه، کنگان و جم در استان بوشهر ۶۴.۳ درصد و مجموع سهم سه شهرستان لامرد، مهر و پارسیان در دو استان فارس و هرمزگان ۳۵.۷ درصد بوده است.

اختصاص بیش از یک‌سوم این عوارض به شهرستان‌هایی خارج از استان بوشهر، به خودی خود به معنای غیرقانونی بودن این تقسیم‌بندی نیست؛ قانون در صورت اثبات اثرپذیری مناطق از آلایندگی، امکان توزیع عوارض میان چند شهرستان و حتی چند استان را پیش‌بینی کرده است. مسئله اصلی، شفاف نبودن مبنای کارشناسی تعیین این درصدهاست.

۳۵.۷ درصد سهم فارس و هرمزگان بر چه اساسی تعیین شده است؟

یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره عوارض آلایندگی پارس جنوبی، نحوه تعیین سهم شهرستان‌های لامرد و مهر در استان فارس و پارسیان در استان هرمزگان است.

طبق جدول مورد استناد، هر یک از این سه شهرستان ۱۱.۹ درصد سهم دریافت کرده‌اند؛ یعنی سهم لامرد و مهر روی هم ۲۳.۸ درصد و سهم پارسیان ۱۱.۹ درصد بوده است.

در مجموع، ۳۵.۷ درصد از عوارض مورد اشاره به سه شهرستان خارج از استان بوشهر اختصاص یافته است؛ رقمی قابل توجه که ضرورت انتشار مستندات کارشناسی مربوط به نحوه محاسبه آن را دوچندان می‌کند.

اگر معیار، میزان آلودگی، اثرپذیری، جمعیت و فاصله از واحدهای آلاینده بوده است، انتظار می‌رود مشخص شود هر یک از این شاخص‌ها برای لامرد، مهر و پارسیان چگونه محاسبه شده و بر اساس چه ارزیابی کارشناسی، سهم هر سه شهرستان دقیقاً ۱۱.۹ درصد تعیین شده است.

طرح این پرسش به معنای انکار حق مردم فارس یا هرمزگان نیست. اگر بر اساس مطالعات و ارزیابی‌های قانونی ثابت شده باشد که آلایندگی صنایع پارس جنوبی به این مناطق رسیده و آنان از پیامدهای آن متأثر شده‌اند، پرداخت سهم قانونی آنان قابل دفاع است؛ اما همین مبنا باید درباره همه مناطق به صورت یکسان، شفاف و قابل بررسی اجرا شود.

دیر؛ حلقه گمشده جدول عوارض آلایندگی

در همین نقطه است که مسئله شهرستان دیر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در جدول مورد استناد، نام لامرد و مهر در فارس و پارسیان در هرمزگان دیده می‌شود، اما شهرستان دیر در استان بوشهر سهمی ندارد.

در اردیبهشت ۱۴۰۳ نیز پایگاه خبری «خلیج فارس» در گزارشی با عنوان «عوارض آلایندگی پارس جنوبی؛ دیّر حذف شد، ۳ شهرستان استان‌های همجوار اضافه» به این موضوع پرداخته و نوشته بود که در تصمیمات جدید، پرداخت عوارض آلایندگی در استان بوشهر به عسلویه، کنگان و جم محدود شده و در مقابل، پارسیان در هرمزگان و لامرد و مهر در فارس به فهرست دریافت‌کنندگان اضافه شده‌اند.

در همان گزارش، دیر به عنوان یکی از مهم‌ترین شهرستان‌های حذف‌شده از این سهم‌بندی مطرح شده و به فاصله نزدیک این شهرستان با محدوده پارس جنوبی اشاره شده بود.

از همین رو یک پرسش جدی همچنان باقی است: اگر دامنه اثر آلایندگی صنایع پارس جنوبی می‌تواند تا شهرستان‌هایی در استان‌های فارس و هرمزگان امتداد داشته باشد و برای آنها سهم ۱۱.۹ درصدی ایجاد کند، بر چه مبنای کارشناسی شهرستان دیر از این فهرست کنار گذاشته شده است؟

مسئله دیر، رقابت با مردم لامرد، مهر یا پارسیان نیست؛ مسئله اجرای یک معیار واحد است. اگر فاصله، میزان اثرپذیری، جمعیت و شدت آلودگی شاخص توزیع عوارض هستند، باید اطلاعات مربوط به هر یک از شهرستان‌های مشمول و همچنین دلایل حذف شهرستان‌های غیرمشمول به صورت شفاف منتشر شود.

اضافه شدن شهرستان‌های جدید؛ سهم از کجا تأمین می‌شود؟

اکنون با انتشار اخبار جدید درباره اضافه شدن نام شهرستان‌های دیگری به جمع مناطق مشمول دریافت عوارض آلایندگی، ابهام‌ها بیشتر شده است.

هنوز مشخص نیست عوارض مربوط به شهرستان‌های جدید از محل صنایع پارس جنوبی تأمین خواهد شد یا منابع مورد اشاره ارتباطی با این سهم‌بندی ندارد.

اگر این سهم از عوارض آلایندگی پارس جنوبی تأمین شود، سؤال مهم این است که آیا جدول موجود تغییر خواهد کرد و سهم عسلویه، کنگان و جم کاهش می‌یابد یا منابع جدیدی به مجموع عوارض اضافه خواهد شد؟

در چنین شرایطی، پیش از هر تغییری در سهم شهرستان‌های جنوبی استان بوشهر، انتظار می‌رود تکلیف سهم ۳۵.۷ درصدی فارس و هرمزگان و مستندات کارشناسی آن نیز به صورت عمومی اعلام شود.

این مطالبه از آن جهت اهمیت دارد که عسلویه، کنگان و جم در مجاورت مستقیم تأسیسات عظیم گازی، پالایشگاهی و پتروشیمی پارس جنوبی قرار دارند و مردم این مناطق سال‌هاست آثار توسعه صنعتی و پیامدهای زیست‌محیطی آن را در زندگی روزمره خود تجربه می‌کنند.

بنابراین هرگونه کاهش احتمالی سهم این شهرستان‌ها، بدون انتشار مطالعات مربوط به میزان اثرپذیری مناطق جدید و نحوه محاسبه سهم شهرستان‌های خارج از استان، می‌تواند بر ابهامات و اعتراض‌ها درباره عدالت در توزیع عوارض آلایندگی بیفزاید.

قانون چه می‌گوید؟

بر اساس ماده ۴۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده، در مواردی که آلودگی یک واحد تولیدی به بیش از یک شهرستان سرایت کند، عوارض آلایندگی با توجه به عواملی از جمله جمعیت، میزان اثرپذیری و فاصله از واحد آلاینده میان مناطق متأثر توزیع می‌شود.

بر این اساس، قرار گرفتن یک شهرستان در استانی دیگر به تنهایی مانع دریافت عوارض نیست؛ اما آنچه اهمیت دارد احراز میزان اثرپذیری و تعیین سهم بر اساس معیارهای کارشناسی است.

از همین رو انتشار نقشه پراکنش آلایندگی، نتایج سنجش‌های زیست‌محیطی، فاصله مناطق از منابع آلاینده و فرمول تعیین درصد سهم هر شهرستان می‌تواند بخش زیادی از ابهامات موجود را برطرف کند.

مطالبه اصلی؛ انتشار جدول و مستندات سهم‌بندی

بحث اصلی امروز صرفاً اضافه شدن یا نشدن نام چند شهرستان نیست؛ مسئله مهم‌تر، شفافیت در نحوه تقسیم یکی از مهم‌ترین منابع مرتبط با خسارت‌های زیست‌محیطی صنایع پارس جنوبی است.

مردم استان بوشهر حق دارند بدانند چرا سه شهرستان لامرد، مهر و پارسیان در مجموع ۳۵.۷ درصد از این عوارض را دریافت می‌کنند، چرا شهرستان دیر در جدول دیده نمی‌شود و در صورت اضافه شدن مناطق جدید، سهم عسلویه، کنگان و جم چه تغییری خواهد کرد.

انتشار مصوبه، جدول جدید سهم‌بندی، میزان عوارض قابل توزیع، درصد هر شهرستان و مستندات کارشناسی مربوط به اثرپذیری مناطق می‌تواند به این ابهامات پایان دهد.

تا آن زمان، دو پرسش اساسی همچنان پابرجاست:

اگر اثر آلایندگی پارس جنوبی تا فارس و هرمزگان امتداد دارد، چرا شهرستان دیر سهمی از این عوارض ندارد؟

و اگر قرار است شهرستان‌های جدیدی به فهرست دریافت‌کنندگان اضافه شوند، آیا سهم عسلویه، کنگان و جم کاهش خواهد یافت؟

مریم بهمنی

خبرنگار پایگاه خبری جنوب استان می باشد.